هر كس در خطبه‌ها و سخنان رهبران قيام توابين تأمل بورزد به روشنى در مىيابد كه چگونه قيام امام حسين عليه السلام انبوه مفاهيم عجز و سستى و شكست و دورويى را درهم شكست و به جاى آن روحيه استقامت ، آزادگى و شهادت‌طلبى را جايگزين ساخت . 4 - 2 - قيام مختار : مختار بن ابى عبيده ثقفى كه به سال 66 ه در عراق به خونخواهى حسين عليه السلام قيام كرد ؛ و عموم مردم آن سرزمين كارش را مورد تأييد قرار دادند . مردمى كه آرزوهايشان مبنى بر گرفتن انتقام خون حسين و اصلاح اجتماعى را به وسيله عبدالله زبير برآورده شده نديدند ، به وى پشت كردند و به مختار پيوستند . ابن زبير عليه سلطه امويان در عراق قيام كرد ، ولى حكومت او براى عراقيان بهتر از حكومت امويان نبود . زيرا قاتلان حسين عليه السلام ، مثل شمر بن ذى الجوشن ، شبث بن ربعى ، عمر بن سعد و عمرو بن حجاج و ديگران همانند دوران بنىاميه ، جزو مقربان درگاه بودند . همانطور كه عدالت اجتماعى مورد نظرشان نيز تأمين نشد . آنان خواهان اجراى سيرهء على بن ابىطالب عليه السلام در جامعه بودند ، سيره‌اى كه پيوسته از آن ياد مىكردند و مشتاق آن بودند و هنگامى كه عبدالله بن مطيع عدوى ، عامل ابن زبير در كوفه قصد داشت ميان آنها با روش عمر و عثمان رفتار كند مردم زير بار نرفتند . « 1 » اين امر سبب شد كه مردم به ابن زبير پشت كنند و قيام مختار را كه شعار « يا لثارات الحسين » سر مىداد مورد تأييد قرار دهند . مختار قاتلان امام حسين عليه السلام و ياران گرامى وى را مورد تعقيب قرار داد و همه را كشت ، به طورى كه 248 تن از آن‌ها را در يك روز به قتل رساند و از فرماندهان و سردارانشان حتى يك نفر را باقى نگذاشت . 5 - 2 - قيام زيد بن على عليه السلام : پايان يافتن قيام مختار به دست ابن زبير روحيه انقلابى شيعه را نتوانست سست كند ؛ و چندين قيام ديگر مانند قيام زيد بن على عليه السلام در سال 122 ه . و پس از آن قيام پسرش يحيى بن زيد به وسيله آنان برپا گرديد .

--> ( 1 ) - الكامل فى التاريخ ، ج 4 ، ص 235 .